Wierook in de rooms-katholieke traditie

In de rooms-katholieke traditie is wierook een teken van gebed, aanbidding, eerbied en heiligheid. De opstijgende rook verbeeldt het gebed dat naar God opstijgt, terwijl de geur de zintuigen betrekt bij de viering. Zo helpt wierook om de verbondenheid tussen hemel en aarde, tussen God en mens, op een zichtbare en tastbare manier tot uitdrukking te brengen.

Wierook heeft een lange geschiedenis binnen de religieuze traditie. Al in het Oude Testament werd wierook gebruikt bij de eredienst in de tempel van Jeruzalem. Ook in de rooms-katholieke liturgie heeft wierook een bijzondere plaats gekregen. De opstijgende rook verwijst naar het gebed dat opstijgt naar God. In Psalm 141,2 (Willibrordvertaling) staat: ‘Laat mijn gebed voor U zijn als wierook, mijn geheven handen als het avondoffer.’ Deze woorden verbinden het opstijgen van de wierook met het gebed van de mens, die zich tot God richt. 
Wierook is daarmee een zichtbaar teken van iets wat niet zichtbaar is: de ontmoeting tussen God en mens. De rook stijgt op, verspreidt zich en verdwijnt uiteindelijk uit het zicht. Zo verwijst wierook naar het gebed, dat zich aan onze waarneming onttrekt, maar dat in geloof aan God wordt toevertrouwd.


Bij de grote profeten lezen we hoe de heerlijkheid van de Heer heel de tempel vervult. In de katholieke liturgie zien we in de wierook deze heerlijkheid verbeeld; het is de verbinding tussen ons aardse leven en de hemelse werkelijkheid.
Ook de geur heeft een symbolische betekenis. Zij brengt een dimensie in de liturgie die niet alleen het verstand, maar ook de zintuigen aanspreekt. De liturgie is immers niet uitsluitend een zaak van woorden en gedachten. Ook wat we zien, horen, ruiken en lichamelijk ervaren, kan ons helpen om ons open te stellen voor het heilige.
Wierook wordt vooral gebruikt tijdens plechtige liturgische vieringen, zoals de eucharistieviering op hoogfeesten, maar ook bij andere vieringen en gebedsmomenten. De priester of diaken gebruikt daarvoor een wierookvat, waarin gloeiende houtskool ligt. Daarop worden korrels wierook gelegd, die door de warmte hun geur en rook verspreiden.

Pastor Adri Kortekaas
H.NICOLAASPAROCHIE

Teken van eerbied
Het bewieroken is meer dan een ceremonieel gebaar. Het drukt eerbied uit voor God en voor wat aan God is toegewijd. Daarom worden niet alleen het altaar en het evangelieboek bewierookt, maar ook de eucharistische gaven, de gelovigen en bij een uitvaart het lichaam van de overledene.
Dat betekent niet dat wierook op zichzelf een heilige kracht bezit. De betekenis ligt in het geloof dat door het gebruik ervan wordt uitgedrukt. Het is een lichamelijk en zichtbaar gebaar waarmee de Kerk uitdrukking geeft aan haar gebed, haar aanbidding en haar eerbied voor het heilige.

Verbinding tussen hemel en aarde
De opstijgende rook kan ook worden verstaan als een beeld van de verbinding tussen hemel en aarde. In de liturgie komen het aardse en het hemelse samen: mensen verzamelen zich op een concrete plaats, maar hun gebed richt zich op God en sluit aan bij de lofzang van de engelen en de heiligen.
In het boek Openbaring wordt deze symboliek nog eens uitdrukkelijk beschreven. In Openbaring 8,3-4 verschijnt een engel met een gouden wierookvat. Hem wordt veel wierook gegeven om die samen met de gebeden van alle heiligen op het gouden altaar voor Gods troon te offeren. De rook van de wierook stijgt samen met de gebeden op voor God.

Uitnodiging tot gebed
Wierook heeft ook een praktische, spirituele betekenis. De geur en de rook kunnen helpen om stil te worden, de aandacht te richten en het besef van Gods aanwezigheid te verdiepen.
De rook is vluchtig: hij stijgt op, verspreidt zich en verdwijnt. Toch laat hij zijn geur achter. Daarin kan een beeld worden gezien van het gebed en van het geloofsleven. Niet alles wat mensen biddend aan God toevertrouwen, is onmiddellijk zichtbaar of tastbaar. Soms blijft de uitwerking verborgen. Toch kan het gebed, zoals de geur van wierook, zijn sporen nalaten.
Wierook nodigt uit om het alledaagse even los te laten en ruimte te maken voor het mysterie. Het herinnert de gelovigen eraan dat de liturgie niet alleen iets is wat zij doen, maar ook een moment waarop zij zich openstellen voor God.